Abanyamakuru bo mu bitangazamakuru bitandukanye bakorera mu Rwanda bibukijwe ko gutangaza inkuru zirebana n’ibyaha bisaba ubunyamwuga, ubushishozi n’ubutabogama, birinda gusimbura inshingano z’inzego zishinzwe iperereza n’ubutabera cyangwa gutangaza amakuru ashobora kuyobya rubanda.
Ibi byagarutsweho mu mahugurwa y’iminsi itatu ku gutangaza inkuru z’ibyaha (Training on Crime Reporting) yateguwe na Fojo Media Institute ku bufatanye na AFRI-MEDIA Ltd, ari kubera muri TR5 Resort Hotel i Runda mu Karere ka Kamonyi kuva ku wa 22 kugeza ku wa 24 Nyakanga 2026.
Aya mahugurwa agamije kongerera abanyamakuru ubumenyi n’ubushobozi mu gutangaza inkuru z’ibyaha mu buryo bwubahiriza itangaza makuru rikozwe kinyamwuga , amahame ngengamyitwarire y’umwuga n’inyungu rusange, hibandwa ku kubafasha gukora inkuru zicukumbuye, kugenzura amakuru mbere yo kuyatangaza, kurinda abahohotewe n’amasoko y’amakuru ashobora kuba mu kaga, kubahiriza uburenganzira bw’abakekwaho ibyaha no gukora inkuru zubakiye ku kuri n’uburinganire.
Mu kiganiro cyatanzwe na Me Jean Paul Ibambe, impuguke mu mategeko akaba n’inzobere mu mategeko agenga itangazamakuru, yasobanuye ko umunyamakuru adakwiye kwitiranya inshingano ze n’iz’inzego z’ubutabera.
Yagize ati: “Umunyamakuru ntabwo ari umugenzacyaha, si umushinjacyaha, si umucamanza, yewe si n’umurangizamanza. Inkuru yawe ntabwo igomba kuba imeze nk’inyandikomvugo y’ubugenzacyaha. Akazi k’umunyamakuru ni ugutangaza amakuru y’ukuri, ashingiye ku byemezwa n’inzego zibifitiye ububasha.”
Yagaragaje ko rimwe na rimwe habaho kwihutira gutangaza icyishe umuntu cyangwa uwakoze icyaha, nyamara iperereza ritararangira cyangwa ibyavue mu iperereza by’ababifitiye ububasha bitarajya ahagaragara.
Aha yatanze urugero rw’impanuka zo mu muhanda, avuga ko kuba umuntu yagonganye n’imodoka bidahita bisobanura icyamuhitanye.
Ati: “Kuba umuntu yagonganye n’imodoka ntabwo bihita bisobanura icyamwishe. Hari igihe impamvu y’urupfu imenyekana nyuma y’isuzuma rya muganga. Iyo umunyamakuru ahise yemeza icyishe umuntu nta rwego rubifitiye ububasha rurabitangaza , aba arenze ku nshingano z’umwuga w’itangazamakuru .”
Me Ibambe yanibukije abanyamakuru ko kubahiriza ihame ry’uko umuntu afatwa nk’utarahamwa n’icyaha kugeza igihe urukiko rubimuhamije ari imwe mu nkingi z’itangazamakuru ryubahiriza amategeko n’uburenganzira bwa muntu.
Yaboneyeho no kubasaba gukurikirana inkuru z’ubutabera kugeza ku musozo, aho gutangaza gusa amakuru y’ifatwa cyangwa arebana nitangira ry’iperereza gusa.
Yagize ati: “Iyo mutangaje inkuru y’ubutabera mukavugamo umuntu amazina ye, mukagaragaza amafoto cyangwa andi makuru amwerekeyeho, muba mufite n’inshingano, nk’uko biteganywa n’amahame ngengamyitwarire y’abanyamakuru yo kuzatangaza n’icyemezo cya nyuma cy’urukiko. Si byiza gutangaza gusa igihe umuntu ukekwaho icyaha yaafashwe ariko umunymakuru ntiyongere gutangaza uko urubanza rwarangiye.”
Yasobanuye ko kudatangaza imyanzuro ya nyuma y’urukiko bishobora gusiga isura y’uwakekwagaho gukora icyaha yarangiritse mu maso ya rubanda, nyamara ashobora kuba yaragizwe umwere n’ urukiko ku cyha yarakurikiranyweho.

Abitabiriye aya mahugurwa bagaragaje ko ubumenyi bahawe buzabafasha kurushaho gutangaza inkuru z’ibyaha zirangwa n’ubunyamwuga, zishingiye ku bimenyetso bifatika kandi zubahiriza uburenganzira bw’impande zose zirebwa n’urubanza.
Bemeza ko aya mahugurwa azagira uruhare mu guteza imbere itangazamakuru rifite uruhare mu kubaka imikorere ya kinyamwuga , ryirinda amakosa ashobora kubangamira iperereza cyangwa imigendekere y’ubutabera, bityo rikarushaho gutanga umusanzu mu kubaka umuryango ugendera ku mategeko n’ubutabera busesuye.
BIGENIMANA Didier /IGIRE.RW
